على ابو الحسنى ( منذر )

152

فراتر از روش « آزمون - خطا » ! : زمانه و كارنامه سيد يزدى " صاحب عروة " ( فارسى )

آن‌گونه كه از نامه‌هاى سيد احمد ( فرزند صاحب عروه ) در عصر مشروطه و پيش از آن برمىآيد ، سيد احمد به‌عنوان رئيس دفتر سيد در تهران ، بر ترويج مرجعيت صاحب عروه از طرق گوناگون ( نظير گفتگو با علما و رجال متنفذ سياسى جهت متقاعد ساختن آنان به حمايت از مرجعيت سيد ، و نيز چاپ و انتشار مستمرّ رساله‌هاى عمليهء ايشان بين مردم خصوصا در هنگام فوت مراجع تقليد ) اصرار داشته و پيوسته لزوم اين امور را به پدر يادآور مىشده است . ولى صاحب عروه با اين پيشنهادها برخوردى سرد داشته و اصرار منسوبين خويش در پايتخت را غالبا بىجواب مىگذارده است . براى نمونه ، همين مورد حاج سيد على يزدى قابل ذكر است . مرحوم فاضل شرابيانى ، مرجع بزرگ شيعه در زمان مظفر الدين شاه ، كه جمعى كثير از مردم آذربايجان مقلّد وى بودند در دههء آخر رمضان 1322 ق درگذشت و مجالس ختم بسيارى در تهران براى وى برپا شد . مظفر الدين شاه ، ميرزا ابو القاسم امام جمعهء تهران ، شيخ مرتضى آشتيانى و شيخ فضل اللّه نورى در مسجد شاه ( امام خمينى فعلى ) براى شرابيانى ختم گرفتند و پس از آن نيز ، ملك التجار تبريزى به اسم حاج سيد على يزدى در مسجد حاج شيخ عبد الحسين تهرانى ( واقع در بازار تهران و مشهور به مسجد تركها يا آذربايجانىها ) مجلس ترحيم گرفت . اينك با درگذشت فاضل شرابيانى ، انبوه مقلدان وى به دنبال مرجع جديدى بودند كه به‌عنوان جانشين مرجع متوفى از وى پيروى كنند . در آن شرايط ، حاج سيد على ( كه بين تركها نفوذ شگرفى داشت و مجلس ختم آنها هم به نام وى تشكيل شده بود ) مىتوانست در هدايت آذرىزبانان به سوى صاحب عروه ( كه همشهرى و دوست ديرين حاج سيد على هم بود ) نقش تعيين‌كننده‌اى ايفا كند . ولى مع الاسف ، صاحب عروه روابط ديرين خويش با حاج سيد على را از مدتها پيش معطل گذارده و تفقدى از وى نكرده بود و همين امر سبب شده بود كه به نوشتهء سيد احمد ، حاج سيد على يزدى در مقطع حساس درگذشت شرابيانى از مرجعيت سيد روى گردانده و ( به تشويق شيخ فضل اللّه نورى و امام جمعهء تهران ) مرجعيت آخوند خراسانى را « تصديق » كند . سيد احمد - كه به اهميت اين فرصت حياتى براى ترويج مرجعيت سيد كاملا واقف بود - در نامهء 7 شوال 1322 ق به پدر مىنويسد : « آقا سيد على يزدى در اين شهر بسيار محترم و باوقع در نظر شاه و اولياء دولت [ است ] و واقعا به قاعده و متين حركت مىكند و زمستان را يقينا در طهران توقف دارد و بعد از سفر مشهد و مراجعت هم